Οι επισφαλείς μορφές εργασίας ως τεχνική εξουσίας,

   Ιδέες    

 του Οδυσσέα Αϊβαλή*

• Previous
• Next

Οι τεχνικές εξουσίας παραμένουν αναγκαίες για την ένταξη της εργατικής δύναμης στην παραγωγική διαδικασία. Η πολιτική τεχνολογία του σώματος βασίζεται στις σχέσεις παραγωγής και στον κοινωνικό καταμερισμό της εργασίας. Το Κράτος εξατομικεύει τα καπιταλιστικά σώματα μέσα από τεχνικές προκειμένου να διαμορφώσει και να καθυποτάξει το πολιτικό σώμα (Πουλαντζάς, 2008:95). Προκειμένου, τέλος, να αναπαραχθεί η εργασιακή δύναμη απαιτείται μια πολιτική στρατηγική που αναλαμβάνει να υλοποιήσει το Κράτος.

Η άσκηση της εξουσίας έχει στόχο να οριοθετήσει τις ενδεχόμενες συμπεριφορές, να μορφοποιήσει ώστε να συγκροτήσει το επιθυμητό για εκείνη, πεδίο δράσης. Η νεότερη εξουσία μεταφέρει την πολιτική στην παραγωγή και μετατρέπει την οικονομία σε πολιτική διαδικασία (Macherey,2013:87). Με τη γενίκευση της νεοφιλελεύθερης μορφής διακυβέρνησης διευρύνθηκε η «ευελιξία» εργασίας. Η επισφάλεια στην εργασιακή διαδικασία αποτελεί μέσο πειθάρχησης της εργατικής δύναμης και ταυτόχρονα μέσο βιοπολιτικής για την ευρύτερη ρύθμιση του πληθυσμού των εργαζόμενων τάξεων.

Η επισφάλεια ως τεχνολογία εξουσίας

Οι επισφαλείς εργασιακές σχέσεις αποτελούνται από ένα ευρύ πλέγμα πρακτικών. Αφορούν κατ' αρχάς τον χρόνο εργασίας (το μειωμένο ωράριο, τις λιγότερες μέρες εργασίας ανά εβδομάδα) αλλά και τον χώρο της εργασίας. Η επισφάλεια αναφέρεται επίσης στις συνθήκες εργασίας, όπως στην εκ περιτροπής εργασία (συμβάσεις ορισμένου χρόνου, δελτία παροχής υπηρεσιών, εργασία με το κομμάτι, ανασφάλιστη και απλήρωτη εργασία). Στις σύγχρονες προωθημένες της μορφές, παίρνει την μορφή των συμβάσεων ανά ημέρα (mini jobs).

Η απορρύθμιση των εργασιακών σχέσεων, σε συνδυασμό με την αυξημένη ανεργία και τον αποσυνδικαλισμό, εντείνει την εργοδοτική αυθαιρεσία και επιβάλει το διευθυντικό δικαίωμα στην εργασιακή διαδικασία, ενώ αποτελεί τεχνική πειθάρχησης της εργατικής δύναμης στην παραγωγική διαδικασία. Διαμορφώνει φθηνούς εργαζόμενους ως πληθυσμό για τη διευρυμένη αναπαραγωγή, με περιορισμένες δυνατότητες αντίστασης και διεκδίκησης, εξ αιτίας του φόβου της απόλυσης και της ανεργίας.

Κράτος, συνολικό κοινωνικό κεφάλαιο και κυβερνητικότητα

Προκειμένου να προσεγγίσουμε τη σχέση νεοφιλελευθερισμού και επισφάλειας, θα συσχετίσουμε την σχεσιακή προσέγγιση του Πουλαντζά για το κράτος, με τη μαρξική θεωρία του συνολικού κοινωνικού κεφαλαίου και με τις αναλύσεις του Foucault για την κυβερνητικότητα.

Το κράτος διαδραματίζει κεντρικό οργανωτικό ρόλο καθώς εκπροσωπεί και οργανώνει το μακροπρόθεσμο συμφέρον της αστικής τάξης, ενοποιώντας πολιτικά τα διαφορετικά της τμήματα. Προκειμένου να εξασφαλίσει το γενικό συμφέρον της κυρίαρχης τάξης, το κράτος χαρακτηρίζεται από σχετική αυτονομία (Πουλαντζάς,2008:182-184).

Παράλληλα, στο επίπεδο της συνολικής καπιταλιστικής οικονομίας, τα συμφέροντα των επιμέρους ατομικών κεφαλαίων, συγκροτούνται μέσω του ανταγωνισμού, σε συνολικό κοινωνικό κεφάλαιο. Η οργάνωση του συνολικού κοινωνικού κεφαλαίου επιτρέπει στις επιμέρους επιχειρήσεις να λειτουργούν ως ενιαία κοινωνική δύναμη, που κυριαρχεί επάνω στην εργασία (Μηλιός και Σωτηρόπουλος,2012:255-256).

Η κυβερνητικότητα ως μορφή διακυβέρνησης, συνδέεται με το κράτος και τον έλεγχο που αυτό ασκεί στον πληθυσμό εντός του εδάφους. Το κράτος δομείται μέσω μεταβαλλόμενων πρακτικών διακυβέρνησης, ως συνάρθρωση δηλαδή σχέσεων εξουσίας. Η στρατηγική κωδικοποίηση πρακτικών διακυβέρνησης συγκροτούν καθολικές στρατηγικές της κρατικής εξουσίας, ως αποτέλεσμα των σχέσεων εξουσίας (Jessop,2011:194-196).

Μπορούμε να διατυπώσουμε το συμπέρασμα ότι η επισφάλεια ως τεχνολογία εξουσίας εξασφαλίζει στο συνολικό κοινωνικό κεφάλαιο κάθε κοινωνικού σχηματισμού, τη διευρυνόμενη αναπαραγωγή της εκμετάλλευσης της εργασίας. Η τεχνολογία της επισφάλειας εγγράφεται σε κρατικές πολιτικές και αποτελεί αντικείμενο διακυβέρνησης της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, παίρνοντας χαρακτηριστικά κυβερνητικότητας, ώστε να καταστεί ο πληθυσμός της εργατικής τάξης διαχειρίσιμος και παραγωγικός, ενώ παράλληλα διασφαλίζεται το μακροπρόθεσμο συμφέρον της αστικής τάξης.

Η απορρύθμιση της εργασίας με αφορμή την οικονομική κρίση του 2008

Με την έναρξη της οικονομικής κρίσης αυξάνεται το μερίδιο των ατόμων με συμβάσεις μερικής απασχόλησης, φτάνοντας το 7,7% των απασχολουμένων το 2012.

Από το 2009 παρατηρείται κατακόρυφη αύξηση των μη ηθελημένα μερικών απασχολουμένων. Το 2012 περισσότεροι από 6 στους 10 μερικώς απασχολουμένους θα επιθυμούσαν να εργάζονται με σύμβαση πλήρους απασχόλησης. Η προώθηση των ευέλικτων μορφών απασχόλησης οδήγησε σε επιδείνωση των όρων συμμετοχής των εργαζομένων στην αγορά εργασίας, υποχρεώνοντάς τους να αποδεχτούν συμβάσεις μερικής απασχόλησης (ΙΝΕ/ΓΣΕΕ, 2014).

H Ευρωπαϊκή Ένωση έχει εντάξει την έννοια της flexicurity (ευελιξία με ασφάλεια) στον πυρήνα της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής για την Απασχόληση. Ενώ τα προγράμματα οικονομικής προσαρμογής που εφαρμόζονται στην Ελλάδα, ως αποτέλεσμα των δανειακών συμβάσεων με την τρόικα, έχουν ως βασικό πυλώνα τη δραστική απορρύθμιση της ελληνικής αγοράς εργασίας.

Τα μέτρα απορρύθμισης της εργασίας ξεκίνησαν να εφαρμόζονται αρχικά στα περισσότερο ευάλωτα τμήματα εργαζομένων, στις γυναίκες, στους νέους και στους μετανάστες, προκειμένου σταδιακά να γενικευθούν και να αποτελέσουν κανονικότητα για το σύνολο του κόσμου της εργασίας.

* * *

Οι δανειακές συμβάσεις μεταξύ ελληνικού κράτους, Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, επιβάλλουν μεταξύ άλλων, ελαστικοποίηση εργασιακών σχέσεων, απελευθέρωση απολύσεων και μειώσεις του κατώτατου μισθού στον ιδιωτικό τομέα.

Το 2014 εργάστηκαν με μερική απασχόληση 320.180 γυναίκες και άνδρες. Αποτέλεσμα της οικονομικής κρίσης είναι η συρρίκνωση της πλήρους απασχόλησης σε αντίθεση με τις θέσεις μερικής απασχόλησης οι οποίες αυξήθηκαν περίπου κατά 52.700. Η ταχεία επέκταση των ελαστικών μορφών απασχόλησης έχει ως αποτέλεσμα ένας στους πέντε εργαζόμενους (20,55%) στον ιδιωτικό τομέα να εργάζεται με ευέλικτες μορφές απασχόλησης (ΙΝΕ/ΓΣΕΕ,2014: 224).

Η απορρύθμιση της εργασίας υιοθετείται ευρύτερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Τα επίπεδα μη εθελοντικής μερικής απασχόλησης αυξήθηκαν στις περισσότερες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παράλληλα οι πολιτικές παρεμβάσεις στην αγορά εργασίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο, διευκόλυναν την επισφαλή απασχόληση.

Οι παρεμβάσεις των πολιτικών απασχόλησης στην περίοδο της οικονομικής κρίσης επεκτείνονται επίσης στην επιδότηση της προσωρινής απασχόλησης στο δημόσιο ή τον κοινωφελή τομέα με βασικές επιδιώξεις την παροχή εισοδήματος στους ανέργους με αντάλλαγμα την προσφορά εργασίας (workfare). Το επιχείρημα για την εφαρμογή τωνworkfare είναι η κατάρτιση των ανέργων, παρότι συνήθως απαιτούν περισσότερες κρατικές δαπάνες από την επιδοματική πολιτική και η δημιουργία νέων μόνιμων θέσεων είναι ελάχιστη. Η μισθωτή εργασία μετατρέπεται σε πακέτο εργασίας που προσφέρεται στους ανέργους, όχι για να επιβιώσουν, αλλά για να μπορέσουν να ξαναδουλέψουν, ενώ ο μισθός παίρνει τον χαρακτήρα επιδόματος. Στην ελληνική αγορά εργασίας, οι κύριες μορφές εφαρμογής των workfare είναι τα προγράμματα κοινωφελούς εργασίας, όπου καλύπτονται θέσεις στην τοπική αυτοδιοίκηση, στην υγεία και στην παιδεία. Επίσης αναπτύχθηκαν οι επιταγές εισόδου στην αγορά εργασίας για άνεργους νέους ως 29 ετών, πεντάμηνη πρακτική άσκηση σε ιδιωτικές επιχειρήσεις.

Οι αγορές εργασίας των ευρωπαϊκών χωρών επιδέχονται παρόμοιες απορρυθμίσεις, με αφορμή την οικονομική κρίση, προκειμένου να μεταβληθεί ο κοινωνικός συσχετισμός μεταξύ εργαζομένων και επιχειρηματιών.

Οι επιπτώσεις από τη γενίκευση της επισφάλειας

Η επικράτηση των ευέλικτων μορφών απασχόλησης έχει ως αποτέλεσμα την αύξηση της αβεβαιότητας στους εργαζόμενους που υποαπασχολούνται. Απουσιάζει η εμπιστοσύνη και η δέσμευση στον εργασιακό χώρο, ενώ υπονομεύεται η ένταξη στην κοινότητα εξ αιτίας της συνεχούς αλλαγής χώρου εργασίας και της διαρκούς μετάβασης από το καθεστώς της υποαπασχόλησης στην ανεργία. Η επισφάλεια στην εργασία γίνεται αντιληπτή ως αποτυχία των εργαζομένων και αδυναμία να βελτιώσουν τις συνθήκες της διαβίωσής τους.

Οι βραχυπρόθεσμοι στόχοι και ο ευέλικτος χρόνος της απορρυθμισμένης ελαστικής εργασίας αποκλείουν τη δυνατότητα συνεχούς αφήγησης της ζωής με βάση την εργασία. Η πραγματικότητα γίνεται αντιληπτή ως άθροισμα κατακερματισμένων θραυσμάτων από βραχυπρόθεσμες εργασιακές εμπειρίες και κοινωνικές σχέσεις. Η συνεχόμενη εναλλαγή εργασιακών χώρων και η εναλλασσόμενη κατάσταση μεταξύ εργασίας και ανεργίας, έχουν ως αποτέλεσμα την περιορισμένη δυνατότητα συλλογικής διεκδίκησης μέσα από συνδικάτα.

Αφαιρείται η δυνατότητα σχεδιασμού για το μέλλον, ακόμα και για το άμεσο μέλλον, καθώς υπάρχει η συνεχής κίνηση ανάμεσα στην ανεργία και την εργασία. Είτε εξ αιτίας βραχύχρονων συμβάσεων ορισμένου χρόνου, είτε επειδή ως υποαπασχολούμενος/η το εισόδημά είναι χαμηλότερο από το επίσημο επίπεδο φτώχειας, εντάσσεται στο καθεστώς του εργαζόμενου-φτωχού. Η καθημερινότητα βιώνεται ανάμεσα στην εργασία και στην ανεργία. Η επισφάλεια αποτελεί καθημερινότητα και αντίστροφα, η καθημερινότητα διαμορφώνεται από την επισφάλεια. Υπάρχουν επισφαλώς εργαζόμενοι που δεν ξέρουν αν θα έχουν εργασία τους επόμενους μήνες και επισφαλώς εργαζόμενοι που δεν ξέρουν ποια στιγμή ακριβώς κατά τη διάρκεια της ημέρας θα τους ζητηθεί να παρουσιαστούν στην εργασία τους. Δημιουργείται ένα φάσμα επισφάλειας που διαφοροποιείται ανάλογα, προκειμένου να μειωθούν οι αμοιβές και να εντατικοποιηθεί η εργασιακή διαδικασία.

Οι νέες και οι νέοι επισφαλώς εργαζόμενες/οι δεν έχουν συλλογικές αναπαραστάσεις διεκδίκησης από τους χώρους εργασίας τους. Συχνά δεν μπορούν να ενταχθούν σε σωματεία επειδή εργάζονται ανασφάλιστοι, με αποτέλεσμα να βρίσκονται εκτός οποιασδήποτε κοινωνικής ομαδοποίησης.

***

Η επισφάλεια αποτελεί μια μορφή κυβερνησιμότητας που συνδέεται άμεσα με τον νεοφιλελευθερισμό ως συγκεκριμένη μορφή καπιταλισμού. Λειτουργεί ως τεχνολογία εξουσίας, η οποία επικαθορίζει τις σχέσεις εξουσίας στο εσωτερικό της παραγωγικής διαδικασίας, με σκοπό να οργανώσει την αποτελεσματικότητά τους.

Το πλέγμα της επισφάλειας επικαθορίζει κάθε πτυχή της ζωής των εργαζόμενων, διαμορφώνοντας επισφαλείς και ευέλικτες ταυτότητες, πειθαρχημένη εργατική δύναμη και καθυποταγμένο εργαζόμενο πληθυσμό. Η μεγάλη πρόκληση για τη νέα γενιά εργαζόμενων είναι να αποτρέψει την παγίωση και την κανονικοποίηση της επισφάλειας στην εργασία, που μετατρέπεται σε επισφάλεια για τη διαβίωση και να αντισταθεί στις πρακτικές αποκλεισμού και περιθωριοποίησης τμημάτων της κοινωνίας. Για να επιτευχθεί η αντίσταση από τις/τους νέες και νέους επισφαλώς εργαζόμενες/ους, προϋπόθεση είναι η ενοποίηση τους μέσα από συλλογικότητες, σε αντίθεση με τη νεοφιλελεύθερη αφήγηση του ατομικού δρόμου.

* Το κείμενο είναι συντομευμένη εκδοχή της ομότιτλης εργασίας που δημοσιεύεται στο τρέχον τεύχος του περιοδικού Θέσεις (τεύχος 132, Ιούλιος-Σεπτέμβριος 2015).

_________

Παραπομπές:

Foucault, M. (2007). Security, Territory and Population. Lectures at the College de France, 1977-78. Houndmills: Palgrave Macmillan.

ΙΝΕ/ΓΣΕΕ, (2014), Η Ελληνική Οικονομία και η Απασχόληση, Αθήνα.

Jessop, B. (2011). Κρατική εξουσία: μια στρατηγική-σχεσιακή προσέγγιση. Αθήνα: Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου.

Macherey, P. (2013). Φουκώ & Μαρξ, το παραγωγικό υποκείμενο. Αθήνα: Εκτός Γραμμής.

Μηλιός, Γ. , Σωτηρόπουλος, Δ. (2012). «Καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής και ιμπεριαλιστική αλυσίδα: ο Νίκος Πουλαντζάς απέναντι στις θεωρίες του ιμπεριαλισμού», σ.253-263, στο: Ο Πουλαντζάς Σήμερα, Γολέμης, Χ. και Οικονόμου, Η. (επιμ.). Αθήνα: Νήσος.

Πουλαντζάς, Ν. (2008). Το κράτος, η εξουσία, ο σοσιαλισμός, Αθήνα: Θεμέλιο.

______________
http://rednotebook.gr/2015/10/i-episfalis-morfes-ergasias-os-techniki-exousias-tou-odissea-aivali/

Κορνήλιος Καστοριάδης - "Μια ζωή" βιογραφία του από τον Φρανσουά Ντος

Δοκίμια

Το πορτρέτο του Καστοριάδη

Η ανάλυση της σκέψης του κορυφαίου στοχαστή και λεπτομέρειες από τη ζωή του από τον καθηγητή της Ιστορίας των Ιδεών Φρανσουά Ντος

~~~~~~~~~~~~

Francois Dosse
Καστοριάδης. Μια ζωήΜετάφραση Ανδρέας Παππάς.
Εκδόσεις Πόλις, 2015, σελ. 616, τιμή 22 ευρώ

Αν αναρωτιέται κανείς πώς ο Κορνήλιος Καστοριάδης έχασε όχι μόνο τα μαλλιά του αλλά και όλη την τριχοφυΐα του, την απάντηση θα τη βρει στην ογκώδη βιογραφία του από τον Φρανσουά Ντος, καθηγητή της Ιστορίας των Ιδεών στο Πανεπιστήμιο Paris XII-Creteil. Δεν θα βρει όμως μόνο παρόμοιες λεπτομέρειες που σχετίζονται με έναν από τους εμβληματικότερους διανοουμένους που έγραψαν στη γαλλική γλώσσα τον αιώνα που μας πέρασε. Αλλά η λεπτομέρεια είναι ενδεικτική της πληρότητας που χαρακτηρίζει τη βιογραφία του Ντος, που μας προσφέρει το ολοκληρωμένο πορτρέτο του Καστοριάδη παρακολουθώντας τη ζωή του. Από το πώς έφτασε στη Γαλλία με τους υποτρόφους του Ματαρόα, πώς συνδέθηκε με το τροτσκιστικό κίνημα, πώς ίδρυσε το ιστορικό περιοδικό Σοσιαλισμός και βαρβαρότητα, πώς σε δύσκολους καιρούς άσκησε σκληρή κριτική στο σοβιετικό σύστημα, πώς μελέτησε την αθηναϊκή κοινωνία του 5ου αιώνα και αξιοποίησε τα διδάγματά της στην ανάλυση και στην κριτική του σύγχρονου κόσμου και πώς το έργο και η παρουσία του στον στίβο των ιδεών οδήγησαν στην ανάδυση της αντιαυταρχικής Αριστεράς.  

Δεν υπάρχει σοβαρή κοινωνιολογική ανάλυση του σύγχρονου κόσμου χωρίς να παραπέμπει στο κλασικό πλέον βιβλίο του Καστοριάδη Η φαντασιακή θέσμιση της κοινωνίας (1975). Ο Μάης του '68 τις δικές του απόψεις απηχούσε. Και το εύρος των ενδιαφερόντων του ήταν τεράστιο: από την κοινωνιολογία και την πολιτική κριτική ως την Ιστορία και την ψυχανάλυση. Η ανθρώπινη πλευρά του έχει επίσης ενδιαφέρον, όπως και οι διάφορες περιπέτειές του. Στη βιογραφία αυτή όμως έχουμε κυρίως την ανάλυση της σκέψης του κορυφαίου στοχαστή που παραμένει και σήμερα επίκαιρος. Είναι ένα εξαιρετικό βιβλίο για μία από τις μεγάλες προσωπικότητες της ευρωπαϊκής σκέψης που σημαδεύει και μια ολόκληρη εποχή.

_______________

http://www.tovima.gr/books-ideas/article/?aid=761063

Νίκος Πουλαντζάς. Υπερβαίνοντας την ιδεαλιστική και οικονομίστικη ανάγνωση του μαρξισμού

Συμπληρώνονται 79 χρόνια από την ημέρα που γεννήθηκε ο Νίκος Πουλαντζάς

Εβδομήντα και εννέα [79] χρόνια συμπληρώνονται από την ημέρα που γεννήθηκε ο Νίκος Πουλαντζάς (21 Σεπτέμβρη 1936 – 3 Οκτώβρη 1979) και τα τρέχοντα γεγονότα αυτών των ημερών ξαναφέρνουν στην επικαιρότητα το έργο του και τις αναλύσεις του σχετικά με δύο καίρια ζητήματα: το κράτος και τον φασισμό.

Του Γιώργου Αλεξάτου*

Δυο ζητήματα στα οποία η συμβολή του στην ανάπτυξη της μαρξιστικής θεωρίας ήταν εξαιρετικά σημαντική, καθώς αποτέλεσε τομή και υπέρβαση των μέχρι τότε κυρίαρχων αντιλήψεων.

Ενταγμένος στην Αριστερά από την περίοδο που ήταν φοιτητής στην Αθήνα, στα τέλη της δεκαετίας του 1950, ο Πουλαντζάς διατήρησε σταθερή τη σχέση του με το κομμουνιστικό κίνημα και στη Γερμανία, όπου συνέχισε τις σπουδές του, και στη Γαλλία, όπου αναδείχτηκε πανεπιστημιακός καθηγητής. Μέλος του ενιαίου ΚΚΕ ως το 1968, εντάχθηκε κατόπιν στο ΚΚΕ εσωτερικού, τοποθετημένος σαφώς στην αριστερή του πτέρυγα.

Επανεξετάζοντας τις πρώιμες αναφορές του στους θεωρητικούς του λεγόμενου «ανθρωπιστικού» ή «υποκειμενιστικού» μαρξισμού (κυρίως τους Λούκατς, Σαρτρ και Γκολντμάν), προσέγγισε το έργο του Γκράμσι και τις αναλύσεις του Αλτουσέρ, επικεντρώνοντας στο ζήτημα του κράτους, έχοντας διαπιστώσει την απουσία μιας σχετικής μαρξιστικής θεωρίας επιστημονικά επαρκούς. Με το έργο του «Πολιτική εξουσία και κοινωνικές τάξεις», που εκδόθηκε το 1968, πραγματοποιεί μια σημαντική τομή, προτείνοντας την υπέρβαση της παραδοσιακής αντίληψης περί «εργαλείου» που χρησιμοποιείται κατά βούληση και συνειδητά από την άρχουσα τάξη. Κατά τον Πουλαντζά, το κράτος, χωρίς να παύει να συνιστά πεδίο άσκησης της πολιτικής εξουσίας της κυρίαρχης τάξης, αποτελεί ταυτόχρονα την «υλική συμπύκνωση ενός συσχετισμού δυνάμεων ανάμεσα σε τάξεις και μερίδες τάξεων».

Στη βάση της αντίληψής του βρίσκεται η έννοια της σχετικής αυτονομίας των τριών στοιχείων της κοινωνικής δομής: του οικονομικού, του πολιτικού και του ιδεολογικού. Καθώς το οικονομικό στοιχείο δεν είναι καθοριστικό παρά μόνο σε «τελευταία ανάλυση», όπως έγραφε ο Ένγκελς και τεκμηρίωσε ο Αλτουσέρ, το κράτος δεν εξυπηρετεί παρά τα στρατηγικά συμφέροντα του κεφαλαίου, ενώ διαπερνάται και το ίδιο από αντιφάσεις, που αντανακλούν και τις πιέσεις που δέχεται από το εργατικό και λαϊκό κίνημα.

Η συγκρότηση μιας μαρξιστικής θεωρίας για το κράτος που υπερβαίνει την «εργαλειακή» αντίληψη, αποτέλεσε και τη βάση για μια μαρξιστική θεωρία για τον φασισμό, κυρίως με το έργο «Φασισμός και δικτατορία». Για τον Πουλαντζά, η μελέτη του φασιστικού φαινομένου υποχρεώνει στην αναγνώριση της σχέσης του με τον ιμπεριαλισμό, ενώ ταυτόχρονα επισημαίνονται οι διαφορές του φασισμού με τις άλλες μορφές των καθεστώτων έκτακτης ανάγκης. Ως κύρια και πολιτικά άκρως σημαντική διαφορά αναφέρεται η συγκρότηση μαζικού λαϊκού «αντεπαναστατικού κινήματος», μέσα από την κινητοποίηση μικροαστικών μαζών που συμμαχούν -ηγεμονευόμενες- με την αστική τάξη ενάντια στην εργατική.

Ιδιαίτερη υπήρξε η συνεισφορά του Πουλαντζά και στην ανάπτυξη της μαρξιστικής θεωρίας για τις κοινωνικές τάξεις. Εμμένοντας στη θέση του Αλτουσέρ για την αδυναμία αντιμετώπισης των τάξεων σαν παρεπόμενων των εξελίξεων στο οικονομικό επίπεδο (όπως προκύπτει από τη διάκριση μεταξύ τάξης καθαυτής και τάξης για τον εαυτό της), ο Πουλαντζάς υποστήριξε (κυρίως στο «Οι κοινωνικές τάξεις στον σύγχρονο καπιταλισμό») ότι η συγκρότηση των τάξεων και η ταξική πάλη αποτελούν μια και μόνη ταυτόχρονη διαδικασία. Όπως γράφει συγκεκριμένα «ο μαρξισμός θεωρεί τις κοινωνικές τάξεις σαν τα κοινωνικά σύνολα στα οποία αναπτύσσονται (ταξικές) αντιφάσεις και (ταξικοί) αγώνες μέσα σε μια και ενιαία κίνηση: Οι κοινωνικές τάξεις δεν υπάρχουν πρώτα ως τάξεις για να μπουν ύστερα στην ταξική πάλη, πράγμα που θα άφηνε να υποθέσουμε ότι υπάρχουν τάχα τάξεις χωρίς πάλη των τάξεων. Οι κοινωνικές τάξεις συμπίπτουν με τις μορφές ταξικής πρακτικής, δηλαδή με την πάλη των τάξεων και βρίσκουν τη θέση τους μόνο μέσα στην αντίθεσή τους».

Όπως είναι φανερό, ο Πουλαντζάς επιχειρεί με όλο του το έργο να παραμείνει στο έδαφος ενός μαρξισμού επιστημονικού, που έχει ως βάση του τη θέση του Μαρξ ότι η κινητήρια δύναμη της ιστορίας είναι η πάλη των τάξεων. Απορρίπτει, έτσι, τις οικονομιστικές απόψεις περί προτεραιότητας της ανάπτυξης των παραγωγικών δυνάμεων στην ιστορική διαδικασία, καθώς και αυτή η ανάπτυξη υπόκειται στους όρους που διαμορφώνει ο συσχετισμός ταξικών δυνάμεων σε κάθε ιστορική στιγμή.

Αντικρούονας τις κυρίαρχες στα Κ.Κ. της εποχής του θέσεις που ενέτασσαν στην εργατική τάξη το σύνολο των μισθωτών εργαζομένων, ο Πουλαντζάς υποστήριξε ότι κριτήριο για την ένταξη αυτή αποτελεί η άμεση συμμετοχή στην παραγωγή υπεραξίας. Απέκλειε, έτσι, μια σειρά κλάδων εργαζομένων, κυρίως όσους δεν εργάζονται χειρωνακτικά, εντάσσοντάς τους στη «νέα μικροαστική τάξη». Όσο κι αν η θέση του αυτή επικρίνεται ως εξαιρετικά περιοριστική της έννοιας της εργατικής τάξης, εντούτοις, η διατύπωσή της συνέβαλε στο προχώρημα της σχετικής συζήτησης μεταξύ των μαρξιστών.

Σοβαρές επικρίσεις δέχτηκαν από διάφορες πλευρές και οι απόψεις που διατύπωσε στο τελευταίο του βιβλίο «Το κράτος, η εξουσία, ο σοσιαλισμός». Η προσέγγιση των θέσεων του ευρωκομμουνισμού, με τη σαφή απομάκρυνση από τη θεωρία της δυαδικής εξουσίας και της δικτατορίας του προλεταριάτου, αντιμετωπίστηκαν σαν απόκλιση από τις μέχρι τότε θεωρητικές του τοποθετήσεις.

Παρόλ” αυτά, και σ” αυτό του το έργο επέμενε στην προοπτική του σοσιαλιστικού μετασχηματισμού, στη ρήξη με τον καπιταλισμό, μέσα από έναν δημοκρατικό δρόμο που δεν είναι δημοκρατικός γιατί προσαρμόζεται στις κοινοβουλευτικές διαδικασίες, αλλά γιατί είναι δρόμος μαζών και μαζικών κινημάτων. Η σοσιαλιστική προοπτική, μέσα από έναν τέτοιο δρόμο κοινωνικού μετασχηματισμού δεν γίνεται νοητή ει μή μόνο με την κατοχύρωση και περαιτέρω διεύρυνση των δημοκρατικών κατακτήσεων σε μια κατεύθυνση αμεσοδημοκρατική, που ήδη θα πρέπει να αποτελεί επιδίωξη και των ίδιων των μαζικών κινημάτων. Αυτή την έννοια είχε και η περίφημη φράση του «ο σοσιαλισμός ή θα είναι δημοκρατικός ή δεν θα υπάρξει».

Βαθύ κόκκινο

ΠΛΗΒΕΙΟΙ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΠΑΤΡΙΚΙΩΝ

Editorial // Θέσεις

Τεύχος 132, περίοδος: Ιούλιος - Σεπτέμβριος 2015

ΠΛΗΒΕΙΟΙ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΠΑΤΡΙΚΙΩΝ 1. Από τα αίτια στα αποτελέσματα Πολλοί διερωτώνται τι έκανε την ηγετική ομάδα της Κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ/ΑΝΕΛ να αλλάξει αιφνιδίως γραμμή πλεύσης. Ενώ φαινόταν ότι ήταν έτοιμη να αποδεχθεί την «οδυνηρή», «έντιμη (ma non troppo)» και πάντως ακολουθούσα τις επιταγές του νεοφιλελευθερισμού συμφωνία (με κάποιες απαλύνσεις προκειμένου να επικυρωθεί από τη Βουλή και να μην προκληθούν έντονες λαϊκές αντιδράσεις), προκήρυξε το αστραπιαίο δημοψήφισμα. Η απόφαση αυτή εκφράζει σίγουρα το αγωνιστικό «πνεύμα της Γένοβας» που διέπει μεγάλο μέρος του ΣΥΡΙΖΑ, ακόμη και εάν βρέθηκε σε χειμερία νάρκη από το 2012 ως τις τελευταίες μέρες. Αυτό το «πνεύμα» έρχεται σε αντίθεση τόσο με τη στάση στελεχών προηγούμενων «γενεών» του ΣΥΡΙΖΑ όσο και των προερχόμενων από τον πασοκικό και τον επιχειρηματικό χώρο που διαφώνησαν, περισσότερο ή λιγότερο ανοιχτά, κρούοντας κώδωνες κινδύνου, απειλώντας με παραιτήσεις και συστήνοντας εν γένει «σύνεση» και ουσιαστικά συνθηκολόγηση. Η κυρίαρχη στρατηγική του ΣΥΡΙΖΑ, διαμορφωμένη από το Νοέμβριο του 2013, εδράζεται στην πεποίθηση ότι η Ελλάδα μετά την κρίση του 2008 μπορεί να κυβερνηθεί με τον προκρισιακό τρόπο, εάν υπάρξει «κατάλληλη» κυβερνητική βούληση, βασισμένη στη λαϊκή υποστήριξη και σε κάποια εξωτερική στήριξη (ο σύντροφος Ολάντ, ο διαχυτικός Γιουνκέρ, ο ευαίσθητος Ντράγκι). Πρόκειται για κλασική επιλογή ενός αριστερού κόμματος για «ιστορικό συμβιβασμό» και για άσκηση πολιτικής στο πνεύμα μιας κυβέρνησης εθνικής ενότητας που δεν λέει το όνομά της, αλλά δρα με αυτό το σκεπτικό. Αποτέλεσμα ήταν η μετατροπή της κοινωνικής διεκδίκησης σε εθνική με βάση την ιδέα του «ενός έθνους». Στην αιτιολογική έρευνα ανήκει και η εξέταση του εξωτερικού μετώπου. Οι «έξω», καίτοι κατανόησαν ορθώς και εκμεταλλεύτηκαν τις αδυναμίες της εθνικομετωπικής επιλογής, πιέζοντας για τη συνέχιση του Μνημονίου με ελάχιστες απαλύνσεις, έκαναν το λάθος να υπερτιμήσουν την υπεροχή τους. Απαίτησαν πλήρη-ταπεινωτικό συμβιβασμό, στοιχηματίζοντας στην αδυναμία της ελληνικής κυβέρνησης που φαινόταν να βρίσκεται σε «ολισθηρό δρόμο». Και έκαναν το σκοινί να σπάσει με την προκήρυξη Δημοψηφίσματος. Ωστόσο, η περί αιτίων και κινήτρων συζήτηση για το ποιος, πώς και γιατί έδρασε στη συγκεκριμένη συγκυρία είναι μικρής σημασίας. Στην ταξική αντιπαράθεση λαμβάνονται ενίοτε πολιτικές αποφάσεις που η αλυσίδα των αποτελεσμάτων τους είναι πιο σημαντική από την αλυσίδα των αιτίων και κινήτρων τους. Η απόφαση για το Δημοψήφισμα του 2015 ανήκει σε αυτές (και δικαιολογεί το κεφαλαίο Δέλτα). Από ιστορική άποψη, όλα τα ως τώρα δημοψηφίσματα στην Ελλάδα αφορούσαν τη διατήρηση ή μη της μοναρχίας και είχαν προδεδομένο αποτέλεσμα (κάτι που συνέβη και στην παρωδία των δημοψηφισμάτων της χούντας). Με το Δημοψήφισμα του 2015 για πρώτη φορά ο λαός εγκαλείται ως άμεσα αποφασιστικό σώμα. Διεξάγεται λυσσαλέα προεκλογική αντιπαράθεση, υπάρχουν αμφίρροπα προγνωστικά στις δημοσκοπήσεις και τελικά ο λαός αποφασίζει «Όχι» με κυριολεκτικά συντριπτική πλειοψηφία. Πιο σημαντικό είναι το ότι το Δημοψήφισμα αναδιάταξε το σκηνικό. Συνέτριψε την προηγούμενη κατανομή δυνάμεων, αναδεικνύοντας νέα μέτωπα «φίλων» και «εχθρών». Η κυβέρνηση χάνει τη συμπάθεια ορισμένων δεξιών πολιτικών, τραπεζιτών και αρκετών μεγαλοκαπιταλιστών που (προσ)έβλεπαν στον ΣΥΡΙΖΑ (ως) μια ήπια σοσιαλδημοκρατική παράταξη. Και, όπως είπαμε, υπήρξε και εξακολουθεί να υπάρχει η αποστασιοποίηση κομματικών στελεχών από τη νέα, «επικίνδυνη» γραμμή. Από την άλλη πλευρά, η πολιτική νίκη αναδεικνύει τον ΣΥΡΙΖΑ ως τον αδιαμφισβήτητο πολιτικό ηγεμόνα στο εσωτερικό της χώρας. «Δένει» όλες τις πολιτικές κινήσεις στο άρμα του, με εξαίρεση μικρές αριστερές ομάδες και το πλήρως αυτιστικό ΚΚΕ. Είναι δύσκολο να εντοπίσουμε αντίστοιχη πολιτική ηγεμονία χωρίς αντίπαλο στην πολιτική ιστορία της Ελλάδας, αν εξαιρέσουμε τη σύντομη περίοδο του «Καραμανλής ή τανκς» μετά την πτώση της χούντας. Πρόκειται για τέλος της Μεταπολίτευσης και για παγίωση ενός λαϊκού μετώπου; Δεν υπάρχουν στοιχεία για τέτοιες προβλέψεις. Οι πολιτικές βεβαιότητες είναι τρεις: πρώτον, τα μεγάλα κόμματα της Μεταπολίτευσης βρίσκονται υπό διάλυση από πλευράς προσωπικού, στρατηγικής και λαϊκής απήχησης, δεύτερον, δεν διακρίνεται κανείς που να μπορεί να αμφισβητήσει βραχυπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα την ηγεμονία του ΣΥΡΙΖΑ και, τρίτο και κυριότερο, ότι οι μάζες βρίσκονται στο προσκήνιο, τόσο ως παράγοντας άμεσης πολιτικής δράσης όσο και ως διεθνώς σημαντικό επιχείρημα («ο ελληνικός λαός θέλει...»). Αυτή η εξέλιξη έκανε τον υπέργηρο Φιντέλ Κάστρο να στείλει εκτενές μήνυμα στον Αλέξη Τσίπρα με τη φαινομενικά παράδοξη αναφορά στον διεθνοπολιτικώς εγγυητικό ρόλο του Κόκκινου Στρατού της ΕΣΣΔ και της Κίνας, που σήμερα φαίνεται να αναλαμβάνουν χώρες σαν την Ελλάδα ως παράδειγμα δημοκρατικής και φιλολαϊκής πολιτικής.1 Και η ίδια εξέλιξη δημιουργεί αντιδράσεις πανικού στο αστικό προσωπικό, όπως η εκφραζόμενη στην ανθολογική δήλωση του κ. Janis Reirs, υπουργού Οικονομικών της Λετονίας: «Οι Λετονοί δεν καταλαβαίνουν τους Έλληνες. Είναι έκπληκτοι» (7-7-15). Όλοι κατάλαβαν όμως τι δεν κατάλαβαν «οι Λετονοί». Γιατί το ζήτημα δεν είναι η ορθή δόση νεοφιλελευθερισμού ή το κατά πόσον ο καθηγητής Krugman έχει λειτουργικότερες ιδέες για τον καπιταλισμό από τους Ευρωπαίους συναδέλφους του. Με το Δημοψήφισμα, το ισχυρό επιχείρημα της δημοκρατίας-πλειοψηφίας μπορεί να χρησιμοποιείται αποτελεσματικά εναντίον των εκπροσώπων της κυρίαρχης τάξης. 2. Η ταξικότητα της ψήφου Η πολιτική δεν είναι η τέχνη του εφικτού, είναι η συνεχής αναδιάταξη ενός συσχετισμού δύναμης μεταξύ των δρώντων πολιτικών υποκειμένων (κομμάτων, κρατικών μηχανισμών, κινημάτων κλπ.). Πρόκειται για ένα συσχετισμό δύναμης που σε τελευταία ανάλυση αντανακλά τα αντιτιθέμενα συμφέροντα που διαπερνούν την ελληνική (και κάθε άλλη ταξική) κοινωνία. Το Δημοψήφισμα αποτέλεσε την αφετηρία για μια ταξική σύγκρουση Πληβείων εναντίον Πατρικίων με ανοιχτό τρόπο. Αυτό έγινε σαφές στην προεκλογική εβδομάδα, στο εκλογικό αποτέλεσμα και στη διεθνή ένταση που βρίσκεται σε εξέλιξη αυτή τη στιγμή και έχει ως διαρκώς δονούμενο επίκεντρο την ελληνική ταξική αντιπαράθεση. Εδώ χρειάζεται προσοχή. Ο χάρτης της Ελλάδας βάφτηκε μονοχρωματικά κόκκινος το βράδυ της 5ης Ιουλίου. Όλες ανεξαιρέτως οι εκλογικές περιφέρειες ψήφισαν «Όχι». Οι Έλληνες φαίνεται να είπαν, στην πλειονότητά τους, «άει σιχτίρ» στα μνημόνια, στα κόμματα και στα κανάλια που υποστήριζαν το «Ναι». Ωστόσο αυτή η χρωματικά ορθή διαπίστωση δεν προχωρεί πιο πέρα από το βασικό ιδεολόγημα των αστικών κρατών. Αποδέχεται δηλαδή το ότι υπάρχει «μία» Ελλάδα, η οποία αναπτύσσεται, χρεοκοπεί, υποφέρει, αναστενάζει, αντιστέκεται αδιαλείπτως (λόγω DNA) ή ό,τι άλλο. Πρόκειται για την ιδεολογία του κοινού συμφέροντος και της εθνικής ενότητας που θεμελιώνει την αστική ηγεμονία στις ταξικές κοινωνίες, χρησιμοποιώντας τον εθνικισμό ως βασικό εργαλείο πολιτικής κάλυψης των αντιφάσεων. Πρόκειται για ιδεολογία θεωρητικά σαθρή και εμπειρικά διαψευδόμενη σε οποιαδήποτε στιγμή. Και όμως συνιστά τον κυρίαρχο τρόπο σκέψης και το βασικό κίνητρο δράσης. Διαποτίζει δε τον κυβερνητικό λόγο και μεγάλο μέρος των λεγομένων από το πολιτικό προσωπικό του ΣΥΡΙΖΑ. Υπάρχει και ένα εύγλωττο σύμβολο. Από τον Ιανουάριο εμφανίσθηκαν χιλιάδες φωτογραφίες και βίντεο του Έλληνα πρωθυπουργού στα μέσα μαζικής ενημέρωσης ολόκληρου του κόσμου. Σχεδόν πάντα βρίσκεται πίσω του μια ελληνική σημαία ή κάποια φλου αρτιστίκ γαλανόλευκη σύνθεση. Δεν ψήφισαν όμως οι Έλληνες εν γένει «Όχι». Δεν διαπνέονται όλοι αδιακρίτως από τα ίδια γαλανόλευκα και/ή ευρωπαϊκά αισθήματα. Πίσω από τον κατακόκκινο χάρτη διαπιστώνουμε πως το «Ναι» έλαβε στην Α΄ Αθηνών 46,8%, έναντι 41,9% στη Β΄ Αθηνών. Στην Α΄ Πειραιώς το «Ναι» έφτασε σε 40,5% και στη Β΄ Πειραιώς μόλις στο 27,5%. Σε μικροεπίπεδο, περιοχές της Αττικής, με απόσταση λίγων χιλιομέτρων μεταξύ τους, εμφανίζουν ποσοστά με τεράστια απόκλιση, ανάλογα με το εισόδημα των κατοίκων τους. Οποία σύμπτωσις: Στην Εκάλη οι «ευρωπαϊστές» ήταν το 84% των ψηφοφόρων, στο Διόνυσο 70%, στη Βουλιαγμένη 66%, στην Κηφισιά 65% και στη Βούλα 63%. Σε λαϊκές συνοικίες είχαμε ποσοστά σχεδόν ομοφωνίας στο «Όχι», με 79% στο δήμο Ασπροπύργου και πάνω από 70% στη Φυλή, στο Πέραμα, στις Αχαρνές, στη Δραπετσώνα, στη Νίκαια, στην Αγία Βαρβάρα, στην Ελευσίνα, στη Λαυρεωτική, στον Ταύρο, στο Αιγάλεω και στο Περιστέρι. Αυτό σημαίνει ότι τα λαϊκά στρώματα είδαν στο Δημοψήφισμα την ευκαιρία να συσπειρωθούν στο «Όχι», εκφράζοντας με κατηγορηματικό τρόπο την απαίτησή τους να ανατραπούν οι πολιτικές λιτότητας, να δοθεί προτεραιότητα στις κοινωνικές ανάγκες, ενάντια στις ανάγκες κερδοφορίας του κεφαλαίου. Από την πλευρά τους, οι κυρίαρχες τάξεις και τα στηρίγματά τους, τα εύπορα στρώματα των μεσαίων τάξεων, συσπειρώθηκαν με τον ίδιο φανατισμό στο «Ναι», όχι επειδή τους παραπλάνησε η γλοιώδης προπαγάνδα των ιδιωτικών ΜΜΕ ότι το διακύβευμα του Δημοψηφίσματος ήταν «ναι ή όχι στην Ευρώπη», αλλά διότι γνωρίζουν ότι το «Ναι» στο νεοφιλελευθερισμό εξυπηρετεί μεσοπρόθεσμα τα συμφέροντά τους. Το Δημοψήφισμα του 2015 ήταν η προσπάθεια για φυγή προς τα εμπρός εν όψει του αδιεξόδου της κυβερνητικής διαχείρισης και της στρατηγικής για διαπραγμάτευση στο πεδίο του νεοφιλελευθερισμού. Με δεδομένη τη σιωπηλή παρουσία ενός συμβολαίου με τους Πληβείους, το Δημοψήφισμα αποκαλύπτει την αντίφαση, το σχίσμα των σύγχρονων κοινωνιών καθώς και το απωθημένο της κυβερνητικής διαχείρισης. Δημιουργεί τη μάζα που κοχλάζει στην πλατεία Συντάγματος. Η έγκληση των μαζών να τοποθετηθούν και η άμεση ανταπόκρισή τους, η απελπισία που εξέφρασαν απέναντι σε ένα «αριστερό μνημόνιο», το οποίο αντιλαμβάνονται ως ταφόπλακα των προσδοκιών για ανεκτό επίπεδο ζωής απελευθερώνει το «μη ωριμασμένο» τμήμα των κοινωνικών αιτημάτων, δηλαδή το «τμήμα-μέρος» που είχε αποκλεισθεί από τη διαπραγμάτευση. Το Δημοψήφισμα έδειξε, με την κίνηση του πλήθους, τη σχάση της κυβέρνησης «εθνικής ενότητας» που διαμόρφωσε ο «ωριμασμένος» ΣΥΡΙΖΑ. Τα ερωτήματα και οι φόβοι της 6ης Ιουλίου, μέρα στην οποία γράφεται αυτό το κείμενο, και των επόμενων εβδομάδων είναι πάμπολλα. Υπάρχει ο φόβος που αισθάνονται οι μάζες απέναντι στις απειλές για κατάρρευση, ασφυξία και εντέλει για επιβολή σεναρίων Papadimos reloaded. Αλλά υπάρχει και ο εμφανής πανικός της αστικής τάξης και των πολιτικών διαχειριστών της απέναντι στους «δρόμους», στην προοπτική να υπάρξει παρατεταμένη λαϊκή αντίδραση στην Ελλάδα και εξάπλωσή της στην Ισπανία και αλλού. Η δυναμική του «Όχι» έχει αυτονομηθεί από τους σχεδιασμούς και τα σενάρια των κυβερνήσεων. Υπήρξε μια ρωγμή που μπορεί να προκαλέσει ανατρεπτικά αποτελέσματα παρά την επιχείρηση επανεμβάπτισης της κοινωνικής διαίρεσης στη κολυμβήθρα της εθνικής διεκδίκησης με τη σύγκληση του Συμβουλίου Πολιτικών Αρχηγών. Το ζητούμενο είναι η λαϊκή εγρήγορση της παρούσας στιγμής να καταδείξει τα απωθημένα συμφέροντα των υποτελών τάξεων και να αποκρυσταλλωθεί σε μια στρατηγική άμεσων και αποτελεσματικών ρήξεων με τα συμφέροντα της ολιγαρχίας και του κεφαλαίου στο εσωτερικό της χώρας. Αρχίζοντας από τη θέσπιση ενός φορολογικού συστήματος που δεν θα είναι μονομερώς αντιλαϊκό ούτε θα ανέχεται εν τοις πράγμασι τη φοροδιαφυγή του κεφαλαίου. Και συνεχίζοντας με την αναδόμηση του κοινωνικού κράτους στη θέση του πάρτι των εξοπλισμών και της ενίσχυσης των κατασταλτικών μηχανισμών και με τη σταθερή οργάνωση όρων αναδιανομής, πλούτου, εισοδημάτων και ισχύος, προς όφελος των υποτελών τάξεων. Εξίσου αναγκαία είναι μια σταθερή διαπραγματευτική γραμμή με τους θεσμούς που εκπροσωπούν τους δανειστές και την ΕΕ, ώστε η όποια συμφωνία για την κάλυψη των χρηματοδοτικών αναγκών του ελληνικού Δημοσίου να μην βραχυκυκλώνει τη στρατηγική ικανοποίησης των λαϊκών αναγκών. Ο ρεαλισμός λέει ότι το εγχείρημα αυτό είναι δύσκολο. Για κάποιους ακατόρθωτο. Δεν πρέπει ωστόσο να ξεχνάμε την ενέργεια που μπορεί να εκλυθεί από τη συνάντηση δύο διαδικασιών: εννοούμε τη διατήρηση της κινηματικής δυναμικής στο εσωτερικό ως ταξική αντίθεση στη στρατηγική «εθνικής ενότητας» και, παράλληλα, την ανάπτυξη κινημάτων κοινωνικής αλλαγής σε άλλες χώρες της Ευρώπης. 7.7.15 ____________ http://www.theseis.com/index.php?option=com_content&task=view&id=1285&Itemid=29

Έρευνα του περιοδικού critica - Ρατσισμός και ακροδεξιά στη Γερμανία

 ΙΔΕΕΣ // ΕΡΕΥΝΑ  

• 
  

Μέλη της νεολαίας του κόμματος DIE LINKE, μαζί με ανένταχτους/-ες της αριστεράς, εκδίδουν το εξαιρετικό περιοδικό critica, το οποίο απευθύνεται στους φοιτητές και τις φοιτήτριες των γερμανικών πανεπιστημίων. Με κύριο στόχο τον δημοκρατικό έλεγχο, την παρέμβαση στη γνώση και την ενίσχυση του φοιτητικού κινήματος, τα υψηλού επιπέδου κείμενα του περιοδικού δεν περιορίζονται μόνο εκεί, αλλά περιλαμβάνουν έρευνες και κριτικές αναλύσεις της ευρύτερης κοινωνικής και πολιτικής κατάστασης στη Γερμανία. Στο καινούργιο τεύχος (14/2015), στις σελίδες 8-9, δημοσιεύεται μια πολύ ενδιαφέρουσα έρευνα, διαρθρωμένη σε ξεχωριστά σημειώματα και εμπλουτισμένη με στατιστικά στοιχεία από τις ομοσπονδιακές υπηρεσίες, για τον ρατσισμό και την πολύμορφη γερμανική ακροδεξιά. Στο Red Notebook, παρουσιάζετε μια σύνοψη αυτής της έρευνας, που αξίζει ευρύτερης προσοχής.

Στην εισαγωγή της έρευνας, η συντακτική ομάδα αναφέρει: «πρωτοβουλίες βάσης, ακροδεξιές οργανώσεις, οι Pegida, κόμματα όπως η AfD και η CSU-οι μορφές με τις οποίες εκδηλώνεται ο ρατσισμός είναι ποικίλες. Το φάσμα εκτείνεται από την ακροδεξιά τρομοκρατία της NSU και τις διάχυτες εχθρικές συμπεριφορές του αστικού «μεσαίου χώρου» μέχρι τις ακαδημαΐζουσες αερολογίες σχετικά με ιστορικο-πολιτισμικά επιβεβλημένη ασυμβατότητα διαφορετικών «πολιτισμικών κύκλων». Η διάδοση ακροδεξιών ιδεολογημάτων διαπερνά σε ανησυχητικό βαθμό όλες τις ομάδες του πληθυσμού. Συχνά ο ρατσισμός επικεντρώνεται σε συγκεκριμένες κατηγορίες, όπως πρόσφυγες, μουσουλμάνους και Ρομά».

Ο Johannes Drieschner αποτιμά στο σημείωμά του την νεοφιλελεύθερη ακροδεξιά AfD («Εναλλακτική για τη Γερμανία»), η οποία παρουσιάζει πολλές αναλογίες με το εγχώριο «Ποτάμι». Ο Drieschner εντοπίζει την προγραμματική ταυτότητα της AfD στον σκληρό νεοφιλελευθερισμό αφενός, την ξενοφοβική απεύθυνση προς την αστική τάξη αφετέρου και παρουσιάζει τις τρεις πτέρυγες του μορφώματος: «1) Οι τεχνοκράτες οικονομολόγοι περί τον Μπερντ Λούκε, ο οποίος απαιτούσε ήδη από το 2005, ως επικεφαλής της «Έκκλησης του Αμβούργου», περαιτέρω εκδίπλωση της νεοφιλελεύθερης ορθοδοξίας. 2) Ο σκληρά συντηρητικός κύκλος γύρω από τη χριστιανή φονταμενταλίστρια και πολέμια των εκτρώσεων, Μπέατριξ φον Στορχ. 3) Η εθνικιστική και ανοιχτά ακροδεξιά πτέρυγα γύρω από την Φράουκε Πέτρυ και τον Αλεξάντερ Γκάουλαντ. Οι φραξιονιστικές αντιπαραθέσεις κλιμακώνονται διαρκώς, διότι η ακροδεξιότερη πτέρυγα συμπεριφέρεται ολοένα και πιο επιθετικά». Η AfD υποστηρίζει ότι «στην εκτεταμένη κοινωνική ανασφάλεια των τελευταίων δεκαετιών δεν πρέπει να αντιπαρατεθούν μέτρα για τη βελτίωση της κατάστασης, αλλά περισσότερη οικονομία της αγοράς και περισσότερη ανταγωνιστικότητα, μαζί με πατρίδα, οικογένεια και παράδοση». Ο Johannes Drieschner καταλήγει: «αυτό δεν είναι εναλλακτική, αλλά οξύτερη συνέχεια. Όλοι αυτοί οι παράγοντες ενοποιούνται από την κοινή βασική ιδέα περί ανισότητας των ανθρώπων».

Στο δικό της σημείωμα, η Romina Schrötel εκθέτει τις ρατσιστικές και ακροδεξιές τάσεις της συγκυβερνητικής CSU, η οποία «βρίσκεται τακτικά στο επίκεντρο της επικαιρότητας με ξενοφοβικές απαιτήσεις». «Για παράδειγμα», αναφέρει η Schrötel, «με τα «διόδια για ξένους» (που εν τω μεταξύ συγκαλύφθηκαν σαν «εισφορά υποδομών»), με την υποχρέωση να ομιλούνται στο σπίτι μόνο γερμανικά ή με τον πανικό περί εισβολής προσφύγων από το Κόσοβο». Και συνεχίζει: «ο πρόεδρος του κόμματος, Χορστ Ζέεχοφερ, πήρε την έκφραση «δεν είμαστε η υπηρεσία κοινωνικής πρόνοιας του πλανήτη» για ακόμα μια φορά από προεκλογικό πλακάτ της φασιστικής NPD». Όπως επισημαίνει η Romina Schrötel, «η CSU αυτοσκηνοθετείται κιόλας σε κυματοθραύστη της απειλής από την ακροδεξιά. Είναι, όμως, η ρατσιστική κορυφή της απειλής. Οι αρχές της CSU, καθεαυτές, είναι ο κοινωνικός αποκλεισμός και η περιθωριοποίηση. Η κατασκευή του βαυαρικού τοπικισμού πανηγυρίζεται λαϊκιστικά, ώστε το κόμμα να διατηρεί την ισχύ του. Οι εμπρηστικές κουβέντες καπηλειού γίνονται του σαλονιού και μεταφέρονται μέχρι το επίπεδο της ομοσπονδιακής πολιτικής». Στην κατακλείδα του σημειώματος, η Romina Schrötel εξηγεί πως η εξέλιξη της CSU «δεν σταθεροποιεί απλώς τη ρατσιστική κανονικότητα, αλλά την κορυφώνει».

Ο Jules-Jamal El-Khatib ανατέμνει την περίπτωση των περιβόητων Pegida, που «ξεκίνησαν σαν μια μικρή κίνηση με 350 υποστηρικτές στη Δρέσδη» και «εξελίχθηκαν μέσα σε λίγους μήνες στο μεγαλύτερο ακροδεξιό μαζικό κίνημα από την εποχή της γερμανικής επανένωσης». Ο El-Khatib υπογραμμίζει ότι «η γενέτειρα των Pegida, η Σαξωνία, θεωρείται ως ένα από τα δεξιότερα ομοσπονδιακά κρατίδια. Η CDU κυβερνά εκεί συνεχώς από την πτώση του τείχους και μετά. Επί χρόνια, τα ΜΜΕ και πολιτικά κόμματα υποδαυλίζουν τις προκαταλήψεις εναντίον των μουσουλμάνων, καθιστώντας τους αποδιοπομπαίους τράγους των κοινωνικών προβλημάτων». Ο El-Khatib, όμως, αναλύει και τη λιγότερο γνωστή στην Ελλάδα περίπτωση των «Χούλιγκανς εναντίον του σαλαφισμού» («Hooligans gegen Salafismus» ή Hogesa): «οι Hogesa κινητοποίησαν τον Οκτώβριο του 2014 πολλές χιλιάδες ακροδεξιών χούλιγκανς και νεοφασιστών στην Κολωνία. Ήταν μια από τις μαζικότερες εκδηλώσεις ακροδεξιών στα δυτικά κρατίδια κατά την τελευταία δεκαετία». Σύμφωνα με τα στοιχεία του σημειώματος, «οι Hogesa ανάγονται στην κοινή δράση ακροδεξιών ομάδων χούλιγκανς και ναζιστών από την περιοχή του Ρουρ. Το πρότυπο των Hogesa είναι η αγγλική EDL (English Defense League), μαχητική ομοσπονδία από ακροδεξιές οργανώσεις και χούλιγκανς της Μεγάλης Βρετανίας». Στην κατακλείδα του σημειώματος ο Jules-Jamal El-Khatib επισημαίνει ότι μέλη των Hogesa έχουν κατ’ επανάληψη προσπαθήσει να κάψουν δημοσίως το Κοράνι, ενώ στις συγκεντρώσεις τους κύριο σύνθημα είναι το «έξω οι ξένοι».

Τι συμβαίνει, όμως, με τους συντηρητικούς φοιτητικούς συνδέσμους και ομίλους («Burschenschaften») στα γερμανικά πανεπιστήμια των ελίτ; Ο Tilman von Berlepsch τούς προσδιορίζει στο σημείωμά του ως «συνδετικό άξονα μεταξύ των συντηρητικών και των ναζιστών» και ως «εισηγητές αντιδραστικών ιδεολογημάτων στα πανεπιστήμια». Και συνεχίζει: «εντοπίζονται κυρίως σε παραδοσιακές πανεπιστημιουπόλεις, όπως η Χαϊδελβέργη. Ενώ πολλοί σύνδεσμοι κρατούν αποστάσεις από τα ναζιστικά μορφώματα, η ανοιχτά ακροδεξιά DB («Deutsche Burschenschaft») καλλιεργεί συστηματικά επαφές. Έτσι, συζητούν περί «αποδείξεων άριας καταγωγής» για τα μέλη και για την «παραδοσιακή έννοια της πατρίδας». Δεν αναγνωρίζουν τα σύνορα της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας και διεκδικούν τμήματα της Πολωνίας. Όλοι οι σύνδεσμοι είναι ξεκάθαρα αντιφεμινιστικοί. Όταν γίνονται δεκτές γυναίκες, υποβιβάζονται σε συνοδούς, ακροάτριες ή σεξουαλικά αντικείμενα. Η κριτική έρευνα βλέπει στους συνδέσμους το εργαστήριο για μια εθνικιστική γερμανική ελίτ με στρατιωτικό ήθος. Ο ισχυρισμός τους ότι είναι απολιτικοί, είναι προσχηματικός. Ο ιστορικός αναθεωρητισμός, ο εθνικισμός, η αυταρχική συμπεριφορά, ο σεξισμός και η ομοφοβία δεν είναι απολιτικά στοιχεία, αλλά αντιδραστικά ιδεολογήματα».

Τέλος, στην έρευνα του περιοδικού critica παρουσιάζονται έγκυρα στατιστικά στοιχεία από τις ομοσπονδιακές υπηρεσίες, τα οποία αποτυπώνουν την άνοδο των ακροδεξιών ιδεολογημάτων στο «μαγικό βουνό» του γερμανικού μεσαίου χώρου. Παραθέτουμε ορισμένα από αυτά: Σε όλη τη Γερμανία δραστηριοποιούνται 225 ακροδεξιές οργανώσεις, ενώ 5,6% των Γερμανών δηλώνει ανοιχτά ότι έχει ακροδεξιά αντίληψη του κόσμου. 36% των Γερμανών θεωρούν ότι πρέπει να απαγορευτεί η μετανάστευση μουσουλμάνων στη Γερμανία. 56% των Γερμανών έχουν την άποψη ότι οι Σίντι και οι Ρομά είναι επιρρεπείς στην εγκληματικότητα. 76% των Γερμανών απορρίπτουν την επιείκεια κατά την εξέταση αιτήσεων παροχής ασύλου. Καταγράφονται κατά μέσο όρο τρεις επιθέσεις κάθε εβδομάδα σε καταλύματα προσφύγων. Το 2014 σημειώθηκαν 35 εμπρησμοί σε καταλύματα προσφύγων, ενώ την ίδια χρονιά καταγράφηκαν 77 περιπτώσεις κακοποιήσεων σε πρόσφυγες και 118 περιπτώσεις εμπρόθετης φθοράς καταλυμάτων προσφύγων.

Μετάφραση-επιμέλεια: Νίκος Σκοπλάκης

______________
http://rednotebook.gr/2015/06/ratsismos-ke-akrodexia/

Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Ψυχολογίας σε Αθήνα, Καλαμάτα

Ο Εκδοτικός Οίκος «Ι. ΣΙΔΕΡΗΣ»
Σόλωνος 116, 10681 Αθήνα
Τηλ 2103833434/2103837303

ανακοινώνει

Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Ψυχολογίας

σε Αθήνα, Καλαμάτα

Στην Αθήνα θα δημιουργηθούν 4 τμήματα (κάθε Δευτέρα 3-6 και 6-9) και Τετάρτη ( 3-6 και 6-9), ενώ στην Καλαμάτα ένα τμήμα (Παρασκευή 6-9)

Επιστημονική εποπτεία:
Ευστράτιος Παπάνης
Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου

Υπεύθυνος ψυχολογικών θεμάτων:
Γιώργος Παραδείσης
Ψυχολόγος, MSc

Γραμματειακή υποστήριξη:
Έλενα Πρασσά, τηλ. 6940911716
Διοικητική οργάνωση Καλαμάτας:
Υπεύθυνη Ολυμπία Φασιλάκη, τηλ. 6986505243

Έναρξη, Δευτέρα 20 Απριλίου 2015
Διάρκεια 9 εβδομάδες

ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ

1.Εισαγωγή στην Ψυχολογία: Ανακαλύπτοντας τον άνθρωπο μέσα από διάσημα και αμφιλεγόμενα ψυχολογικά πειράματα

2. Αντίληψη της πραγματικότητας: Πώς αντιλαμβανόμαστε την πραγματικότητα και τι είναι τελικά πραγματικό;
Βιολογία ή Περιβάλλον: Ποια από τα πράγματα που μας επηρεάζουν είναι βιολογικά και ποια είναι κοινωνικά;
Η πραγματικότητα είναι μία κοινωνική και εγκεφαλική κατασκευή-Οι Βασικές Αισθήσεις. Μπορώ να τις εμπιστευτώ;
Πως λειτουργεί ο ανθρώπινος εγκέφαλος;
Πώς λειτουργεί η ανθρώπινη μνήμη; Διαταραχές μνήμης και τρόποι ενίσχυσης
Προσοχή και Αντίληψη: Πόσα πράγματα αντιλαμβανόμαστε και πόσα από αυτά συνειδητοποιούμε;
Ο εικονικός εαυτός-Το εύρος και το βάθος των κοινωνικών μας δικτύων καθορίζει ποιοι είμαστε

3. Οι Βασικές Θεωρίες Προσωπικότητας και οι Σχολές Ψυχοθεραπείας

Τι είναι η ψυχοθεραπεία; Ποια η διαφορά της από τη συμβουλευτική;
Τι είναι οι μέθοδοι ψυχοθεραπείας που ακούμε συνήθως; (ψυχανάλυση, συστημική, υπαρξιακή, κλπ)
Τι διαφορές έχουν οι παραπάνω μέθοδοι μεταξύ τους;
Πότε πρέπει να πάω για θεραπεία;
Τι είναι φυσιολογικό και τι όχι;
Πώς να θέτω όρια
Γίνε ο σύμβουλος του εαυτού σου-Πρακτικές αρχές Συμβουλευτικής και Ψυχολογίας

4. Διαταραχές της Προσωπικότητας και του Συναισθήματος

Η παρανοειδής διαταραχή της προσωπικότητας (ανάλυση περίπτωσης)
Η σχιζοειδής διαταραχή της προσωπικότητας (ανάλυση περίπτωσης)
Η σχιζότυπη διαταραχή της προσωπικότητας (ανάλυση περίπτωσης)
Η μεταιχμιακή διαταραχή της προσωπικότητας (ανάλυση περίπτωσης)
Η δραματική διαταραχή της προσωπικότητας (ανάλυση περίπτωσης)
Η αντικοινωνική διαταραχή της προσωπικότητας (ανάλυση περίπτωσης)
Η ναρκισσιστική διαταραχή της προσωπικότητας (ανάλυση περίπτωσης)
Η αποφευκτική διαταραχή της προσωπικότητας (ανάλυση περίπτωσης)
Η εξαρτησιακή διαταραχή της προσωπικότητας (ανάλυση περίπτωσης)
Η ψυχαναγκαστική-καταναγκαστική διαταραχή της προσωπικότητας (ανάλυση περίπτωσης)
Συναισθηματικές Διαταραχές-Κατάθλιψη-Νευρώσεις– Εμμονές- Κρίσεις Πανικού
Αιτιολογία-Συμπτωματολογία-Ανάλυση περιπτώσεων και Θεραπεία

5. Διαζύγιο – Νέοι τύποι οικογένειας - Συνεπιμέλεια – Μονογονεϊκότητα

Η ζωή μετά το διαζύγιο. Πώς να στερεώσω την αυτοεκτίμηση στα ερείπια μιας σχέσης . Οι πυλώνες της αυτοεκτίμησης και ασκήσεις ενίσχυσης
Συγκηδεμονία-Συνεπιμέλεια (ανάλυση πρόσφατης πανελλήνιας έρευνας)

6. Οικογενειακά μοντέλα: Από το χθες στο σήμερα
Η πυρηνική οικογένεια
Η παιδοκεντρική οικογένεια
Η συντροφική οικογένεια σήμερα, και οι νέες ανάγκες που προκύπτουν
Το μοντέλο της πολυσυντροφικότητας
Σύγκρουση στην οικογένεια
Ψυχοπαθολογία των ερωτικών σχέσεων
Οικογενειακή θεραπεία για αμύητους. Ποιες τεχνικές μπορώ να εφαρμόσω στην καθημερινότητα

7. Ψυχολογία του καθημερινού Εγκλήματος
-Ο αθέατος διώκτης- Παραφύλαξη
- Ενδο-οικογενειακή βία και βία σε ομόφυλα ζευγάρια
- Διαδικτυακή Εγκληματικότητα
- Κοινωνικές αναπαραστάσεις του εγκλήματος και του παραβάτη
- Κοινωνιολογία του Εγκλήματος

8. Πένθος και φόβος θανάτου
-Τα στάδια του πένθους
-Πότε το πένθος είναι φυσιολογικό και πότε ενοχικό
-Πώς μπορούμε να αντιμετωπίσουμε το πένθος και το θρήνο
-Αρωγή προσώπων που πενθούν

9. Αντιμετωπίζοντας την ενοχή
-Πόσο ενοχικοί είστε. Συμπληρώστε την κλίμακα ενοχής (σταθμισμένη σε ελληνικό πληθυσμό)
- - Τα είδη της ενοχής
-Ενοχή και Άγχος
-Ενοχή και Αυτοεκτίμηση

Σημείωση: Η σειρά παρουσίασης των θεματικών και το περιεχόμενό τους μπορεί να μεταβληθεί, ανάλογα με τις ανάγκες του κοινού ή τη διαθεσιμότητα των διδασκόντων

Κόστος Συμμετοχής για όλο το Πρόγραμμα:
70 ευρώ
για ανέργους και φοιτητές, ειδική προσφορά 50€.
Περιλαμβάνεται 20%-30% έκπτωση σε όλα τα βιβλία του Εκδοτικού Οίκου Ι. ΣΙΔΕΡΗΣ (διαδικτυακές παραγγελίες και στο κατάστημα)
Χορηγείται ΒΕΒΑΙΩΣΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΝΟΝΤΑΙ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΕΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
*Η καταβολή του ποσού για τη συμμετοχή στο σεμινάριο θα γίνεται είτε:
με κατάθεση σε τραπεζικό λογαριασμό EUROBANK EFG, 0026.0180.94.0200058724
με μετρητά στις Εκδόσεις Σιδέρη, Σόλωνος 116, Αθήνα
Για την Καλαμάτα: Στην υπεύθυνη Ολυμπία Φασιλάκη

Χώρος φιλοξενίας για την Αθήνα, Εκδοτικός Οίκος Ι.ΣΙΔΕΡΗΣ, Σόλωνος 116, Αθήνα.
Τηλέφωνο επικοινωνίας: 210. 3833434
www.isideris.gr
www.facebook.com/I.SiderisPublications
e-mail: contact@isideris.gr

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ – ΕΓΓΡΑΦΕΣ
Έλενα Πρασσά, τηλ. 6940911716
Για την Καλαμάτα: Ολυμπία Φασιλάκη, τηλ. 6986505243
και στις Εκδόσεις Σιδέρη, Σόλωνος 116


Αίτηση εγγραφής
https://docs.google.com/forms/d/1thP11W4ZYo0c5Y8GPu1U1eQ9d0dGSCUemohRnIsElVQ/viewform?fbzx=4885549087443842208

Η εργασία στο απόσπασμα κατά την περίοδο της κρίσης και των μνημονίων

Γιάννης Κουζής 

Καθηγητής, Πάντειο Πανεπιστήμιο 

Περίληψη 

Κατά την περίοδο της κρίσης και των μνημονίων συντελούνται τεκτονικές αλλαγές στο περιεχόμενο των εργασιακών σχέσεων που οδηγούν στην απορρύθμιση της αγοράς εργασίας. Οι αλλαγές αυτές κινούνται στην ίδια κατεύθυνση, αλλά με εντονότερους όρους υπό το άλλοθι της κρίσης, με τις πολιτικές που καταγράφονται στην Ελλάδα στο πεδίο αυτό από τις αρχές της δεκαετίας του ’90, δημιουργώντας ένα εντελώς νέο εργασιακό τοπίο. Σε αυτό το πλαίσιο του νέου και πλήρως ευέλικτου εργασιακού προτύπου καταγράφεται η έντονη αμφισβήτηση της τυπικής μορφής εργασίας υπέρ των ευέλικτων εκφράσεών της, η αποδιάρθρωση του συστήματος των συλλογικών συμβάσεων και του τρόπου διαμόρφωσης των μισθών, η άρση της προστασίας από τις απολύσεις, η απελευθέρωση και η ελαστικοποίηση των ωραρίων, καθώς και η σύγκλιση των εργασιακών καθεστώτων στον ιδιωτικό και στον δημόσιο τομέα με όρους συνολικής υποβάθμισης. 

Οι εξελίξεις αυτές, που υπηρετούν τις επιλογές μείωσης και συμπίεσης του «εργατικού κόστους» στο όνομα της ανταγωνιστικότητας, συμβάλλουν στη δημιουργία και στην παγίωση μιας νέας κουλτούρας για την έννοια και το περιεχόμενο της εργασίας. Επίσης αποτελούν μέρος ενός πειράματος για την επέκταση των πολιτικών αυτών στον ευρωπαϊκό χώρο που έχει προ πολλού αποδεχθεί εργασιακές απορρυθμίσεις υπό το βάρος των κυρίαρχων νεοφιλελεύθερων δοξασιών.

 Abstract 

The changes that take place in the field of employment during the period of the crisis and the Memoranda of Understanding in Greece are characterized by a violent shake-up of labour relations in the direction of labour deregulation, which has been recorded in the country progressively, but at a slower pace, since the early 1990s. The period of the Memoranda of Understanding (2010-14) that accompany the crisis presents an opportunity for the rapid intensification of the pace of the “labour market’s” deregulation, to the extent that, 

Για  τη συνέχεια του άρθρου 

και να δείτε το τρίτο τεύχος πατήστε εδώ